A noite do 26 de agosto de 1936, a un grupo de homes leváronos a “pasear” ata unha cuneta próxima ao cruce de Santa Margarida, no Val. Iban atados entre si con cordas. Alí, preto do que agora é a rotonda da Sala de festas A Concha, foron fusilados.

Entre eles estaba Joaquín Bouzamayor Gato (mecánico, de San Mateo, 29 años, presidente de la Agrupación Socialista de Narón y del Sindicato de Agricultores y Oficios Varios de Trasancos). A súa execución foi rexistrada meses despois, como tantas outras.

Xunto a el, foron asasinados outros cinco ou seis homes, cuxos nomes non constan nos rexistros oficiais, pero que compartiron o mesmo destino. Un deles, José María Díaz Díaz, de San Mateo, logrou sobrevivir ao fusilamento malia recibir un disparo. Ferido, conseguiu desatarse, escapar entre a maleza e agocharse nun camiño fondo mentres os gardas o buscaban cos faros do coche e seguían disparando.

A sorte do supervivente, a dignidade dos asasinados e a brutalidade impune do crime permanecen como memoria viva dunha das páxinas máis duras da represión franquista.

Retrato de José María Díaz Díaz

José María Díaz Díaz puido contarlle ao seu amigo, José Beceiro Fernández, anos despois o sucedido:

“Fóronos matar a unha cuneta alá no Val, onde (…) a sala de festas A Concha, na carretera que vai a Cedeira, por aquí, a carretera que vai a Valdoviño e ao chegar a un cruce que vai a Santa Margarita, matáronos alí (…). Iban amarrados, atáronos a unha corda (…) entonces iba amarrado a outro, ao disparar, o outro caeu morto e a el déronlle un tiro aquí e caeu tamén e desamarrouse e como era de noite, escapou e ao outro lado da carretera era monte e un pouquiño mais adiante, así como a 30 metros, hai un camiño fondo que atravesa e a el lle serviu de parapeto porque os guardias empezaron a enfocar cos faros do coche e a dispararlle pero claro, xa non o pescaron”. ¹

1. Entrevista nº 2065, realizada a José Beceiro Fernández, por Antonio Míguez Macho, o 27/7/2006, en Covas (Ferrol), fondo Histagra, Terra e Memoria.